Art. 157. – [Ustanawianie biegłych sądowych] – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Dz.U.2024.334
§ 1. Prezes sądu okręgowego ustanawia biegłych sądowych i prowadzi ich listę.
§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, tryb ustanawiania biegłych sądowych, pełnienia przez nich czynności oraz zwalniania ich z funkcji. W tym samym trybie Minister Sprawiedliwości może również określić szczegółowe zasady powoływania i działania zespołów biegłych sądowych.
§ 3. W związku z wykonywaniem czynności wynikających z postanowienia o zasięgnięciu opinii biegły korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.
Art. 278. – [Wezwanie biegłych] – Kodeks postępowania cywilnego. Dz.U.2024.1568
§ 1. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii.
§ 2. Sąd orzekający może pozostawić prawo wyboru biegłego sędziemu wyznaczonemu lub sądowi wezwanemu.
§ 3. Sąd oznaczy, czy opinia ma być przedstawiona ustnie, czy na piśmie.
§ 4. Jeżeli sąd nie wyznaczył osoby biegłego, wskazuje ją przewodniczący.
Art. 195. – [Biegły stały, biegły ad hoc] – Kodeks postępowania karnego. Dz.U.2025.46
Do pełnienia czynności biegłego jest obowiązany nie tylko biegły sądowy, lecz także każda osoba, o której wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę w danej dziedzinie.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 kwietnia 2024 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym
Na podstawie art. 89 ust. 5 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2025.1228) zarządza się, co następuje:
§ 1. Rozporządzenie określa:
1) stawki wynagrodzenia biegłych powołanych przez sąd za wykonaną pracę;
2) taryfy zryczałtowane dla biegłych ze względu na dziedzinę, w której są oni specjalistami;
3) sposób dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii.
§ 2. Stawka wynagrodzenia biegłych powołanych przez sąd za każdą godzinę pracy, zwana dalej „stawką”, wynosi – w zależności od stopnia złożoności problemu będącego przedmiotem opinii, a także w zależności od nakładu pracy oraz warunków, w jakich opracowano opinię – od 1,67 % do 2,36 % kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, której wysokość określa ustawa budżetowa, zwanej dalej „kwotą bazową”.
§ 3. 1. W przypadku biegłych posiadających tytuł profesora stawka wynosi 5,13 %.
2. W przypadku biegłych posiadających stopień naukowy doktora habilitowanego lub stopień doktora habilitowanego w zakresie sztuki stawka wynosi 4,02 %.
3. W przypadku biegłych posiadających stopień naukowy doktora lub stopień doktora w zakresie sztuki stawka wynosi 3,33 %.
§ 4. W przypadku gdy problem będący przedmiotem opinii jest szczególnie złożony, stawka może być podwyższona do 50 %.
§ 7. 1. Wynagrodzenie za wykonaną pracę biegłych z dziedziny nauk medycznych i nauk o zdrowiu, nauk społecznych oraz nauk ścisłych i przyrodniczych, w zakresie czynności opisanych w załączniku nr 1 do rozporządzenia, określa się według stawki albo taryfy zryczałtowanej wskazanej w tym załączniku.
§ 8. 1. Poniesione przez biegłego wydatki niezbędne dla wydania opinii, w szczególności wydatki materiałowe, amortyzację aparatury badawczej oraz koszty dojazdu na miejsce wykonania czynności, biegły dokumentuje za pomocą faktur lub rachunków albo kopii tych dokumentów.
2. Jeżeli udokumentowanie poniesionych przez biegłego wydatków, o których mowa w ust. 1, nie jest możliwe za pomocą faktur lub rachunków albo kopii tych dokumentów, biegły składa pisemne oświadczenie o poniesieniu wydatku, zawierające w szczególności wysokość wydatku, mechanizm jego wyliczenia oraz przyczynę braku możliwości jego udokumentowania.
Art. 180. – [Tajemnica zawodowa i służbowa] – Kodeks postępowania karnego.
Dz.U.2025.46
§ 1. Osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajności „zastrzeżone” lub „poufne” lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator dla dobra wymiaru sprawiedliwości zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Na postanowienie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie.
§ 2. Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej oraz tajemnicy Prokuratorii Generalnej, mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesłuchania lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd, na posiedzeniu bez udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia wniosku prokuratora. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.
Informujmy, iż istnieje zakaz nagrywania badań psychologicznych/lekarskich, ponieważ przebieg tych badań objęty jest tajemnicą zawodową, a nagrywanie przez uczestników jest sprzeczne z zasadami metodologii opiniowania i może naruszać prawa osób trzecich. Ministerstwo Sprawiedliwości wyraźnie wskazuje na brak dopuszczalności takich nagrań bez zgody wszystkich stron i sądu, podkreślając specyfikę procesu diagnostycznego.
Dlaczego nagrywanie jest zabronione:
•Tajemnica zawodowa: Praca biegłych sądowych danej dyscypliny opiera się na tajemnicy zawodowej (psychologicznej, lekarskiej, pedagogicznej).
•Specyfika procesu diagnostycznego: Nagrywanie może zakłócać naturalny przebieg badania i relację z diagnostami.
•Ochrona praw uczestników: Nagrywanie bez zgody wszystkich osób naruszałoby prywatność i bezpieczeństwo, co jest sprzeczne z prawem.
•Badania diagnostyczne na zlecenie sądu nie spełniają kryteriów uczestnictwa w rozmowie w myśl def. kodeksu karnego. Poruszane w toku badania aspekty tyczą danych poufnych, dotyczących nie tylko samej osoby badanej, lecz również osób trzecich (współmałżonka/partnera/ki, osób bliskich, w tym w szczególności małoletnich dzieci), w zakresie m.in. ich danych osobowych, stanu zdrowia, wyników badań, danych adresowych i in. Tym samym, badania diagnostyczne nie podlegając kryteriom rozmowy, nie podlegają również swobodzie jednostronnego nagrywania. Pozyskany drogą jednostronnego nagrywania materiał z badania diagnostycznego na zlecenie sądu, wyczerpuje znamiona art. 276 kodeksu karnego – bezprawne uzyskanie informacji – stanowiącego przestępstwo.
Art. 267. – [Bezprawne uzyskanie informacji] – Kodeks karny. Dz.U.2025.383
§ 1. Kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, otwierając zamknięte pismo, podłączając się do sieci telekomunikacyjnej lub przełamując albo omijając elektroniczne, magnetyczne, informatyczne lub inne szczególne jej zabezpieczenie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do całości lub części systemu informatycznego.
§ 3. Tej samej karze podlega, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem.
§ 4. Tej samej karze podlega, kto informację uzyskaną w sposób określony w § 1-3 ujawnia innej osobie
OŚWIADCZENIE
o zapoznaniu się i akceptacji zasad przeprowadzania badań sądowo – psychologicznych, pedagogicznych, psychiatrycznych w Centrum Opiniodawstwa Sądowego w Katowicach, przy ul. Sienkiewicza 33/5, Katowice 40 – 031
Oświadczam, iż zostałem(am) zapoznany(a) i akceptuję zasady przeprowadzania badań w Centrum Opiniodawstwa Sądowego w Katowicach – które to zasady są zbieżne ze standardami badań opiniodawczych na potrzeby Sądów, wynikającymi z Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lutego 2016 r. w sprawie standardów metodologii opiniowania (Dz.U. z 2016 r. poz. 76) :
- Centrum Opiniodawstwa Sądowego w Katowicach jest instytucją niepubliczną,
w ramach działalności, której biegli sądowi Sądu Okręgowego w Katowicach w zakresie psychologii, pedagogiki i psychiatrii, podejmują w zespołach badawczych prace opiniodawcze, na zlecenie organów wymiaru sprawiedliwości. - Zespół biegłych prowadzących badanie jest wskazany przez organ zlecający badanie tzn. określony Sąd (powołanie biegłych określa KPC, Dz.U.2019.0.1460, Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r., art. 278). Organ zlecający badanie określa jego zakres, kierując do biegłych konkretne pytania w tezie dowodowej.
- Udział w badaniu jest dobrowolny. Proces diagnostyczny rozpoczyna się po wyrażeniu zgody na badanie przez osoby dorosłe. W przypadku dziecka zgodę na badanie wyrażają oboje opiekunowie prawni. W przypadku, gdy jeden z opiekunów prawnych nie wyraża zgody na badanie dziecka, biegli informują o tym fakcie Sąd, który podejmuje dalsze decyzje, co do przeprowadzenia badania i jego zakresu.
- Zgoda na udział w badaniu obejmuje akceptację całego procesu diagnostycznego,
a także ewentualne stawiennictwo na kolejnych, wyznaczonych terminach badania ustalanych przez biegłych, a wynikających z konieczności zebrania kompletnego materiału diagnostycznego. - Przeprowadzenie badania i wydanie opinii bez udziału jednej ze stron, może nastąpić wyłącznie za zgodą organu zlecającego.
- Wyznaczony zespół biegłych odpowiada za cały proces diagnostyczny, w tym dobór metod badawczych, jak i opracowanie wyników badań, sporządzenie pisemnej opinii
i przesłanie jej do Sądu w określonym przez organ zlecający terminie. Treść opinii końcowej jest jawna dla osób badanych po przekazaniu im opinii przez Sąd, który jest organem zlecającym. - Proces diagnostyczny jest wielogodzinny, odbywa się na terenie Centrum Opiniodawstwa Sądowego w Katowicach. Na proces badawczy składa się szereg elementów, tj. wywiady psychologiczne, rozmowa kierowana, praca pisemna z metodami kwestionariuszowymi, obserwacja.
- Rozmowa kierowana przeprowadzana jest z osobami dorosłymi pojedynczo, przez zespół opiniujących w sprawie biegłych. Przyjmowana kolejność prowadzenia rozmowy
z opiniowanymi pozostaje kwestią techniczną i nie ma żadnego znaczenia diagnostycznego. Biegli dbają o zachowanie czasowej symetrii prowadzonych wywiadów, których długość uzależniona jest od charakteru sprawy, koniecznych do ustalenia danych, jak również tempa narracji badanych i czasu, którego potrzebują oni na wyczerpujące omówienie poruszanych kwestii. - Specjalistyczne badanie dzieci odbywa się poprzez dobór odpowiednich technik do wieku, rozwoju dziecka i zakresu zleconego badania. Badania dzieci odbywają się indywidualnie w gabinecie diagnostycznym, bez obecności opiekunów. Udział opiekuna w oczywisty sposób mógłby wpływać zakłócająco na przebieg badania oraz pozyskane rezultaty. W sytuacji, gdy rodzic nie wyraża zgody na badanie dziecka bez jego obecności, badający odstępują od badania i informują o tym fakcie Sąd.
- Jeśli jeden z rodziców nie wyrazi zgody na kontakt dziecka z drugim rodzicem w toku pobytu na terenie Centrum, biegli informują o tym Sąd.
- W przypadku występowania zachowań agresywnych u osób badanych, biegli przerywają badanie i informują o tym Sąd.
- Strony mogą złożyć biegłym w czasie badań różne, istotne informacje pisemne dotyczące dzieci, a wydane przez instytucje bądź specjalistów, np. opinie szkolne, diagnozy medyczne, psychologiczne, itp. Powyższe następuje za zgodą i wiedzą obydwu opiekunów prawnych. Inne materiały dotyczące postępowania, jak dowody w sprawie,
w tym szczególnie wszelkiego rodzaju nagrania, zdjęcia, dokumentacja medyczna dot. osób dorosłych, itd. – mogą być dołączone wyłącznie za pośrednictwem Sądu prowadzącego postępowanie, który po ich ewentualnym dopuszczeniu jako materiału dowodowego, przekaże je następnie do wglądu i uwzględnienia przez biegłych w opinii. - Praca pisemna z metodami testowymi, w przypadku rozpoczęcia procedury badawczej, będzie przedmiotem osobnej, szczegółowej instrukcji dla osób badanych, której udzielą biegli. Praca z metodami testowymi odbywa się wyłącznie we wskazanym przez zespół opiniujący miejscu, z zakazem wynoszenia ich poza gabinet, jak i tym bardziej teren Centrum.
- Materiały pochodzące z badania (protokół wywiadu, obserwacji, wyniki testowe, itd.), stanowiące podstawę opinii, nie mogą być udostępniane opiniowanym. Są one bowiem materiałem przeznaczonym do analizy i opracowania przez biegłych posiadających specjalistyczną wiedzę z dziedziny psychologii, pedagogiki i psychiatrii. Do udostępnienia badanym przewidziane są wyniki analizy materiału badawczego, w postaci rezultatów diagnostycznych, które zostaną zawarte przez biegłych w treści opinii końcowej.
- Celem uniknięcia wszelkich czynników rozpraszających, przebieg badań jest rejestrowany przez biegłych wyłącznie w formie pisemnej – zapis komputerowy. Na terenie Centrum nie ma zainstalowanych żadnych urządzeń rejestrujących obraz ani dźwięk.
- Z tych samych przyczyn, warunkiem udziału w badaniu, pozostaje całkowity zakaz rejestrowania jego przebiegu przez osoby badane, w każdym terminie diagnostycznym, co obejmuje zarówno rejestrowanie przebiegu wywiadu, jak i wykonywanie zdjęć, filmów,
w tym objętych prawem autorskim metod testowych. - W przypadku rejestrowania przez opiniowanych przebiegu badania, biegli przerywają badanie lub odstępują od niego, informując o przyczynach Sąd.
- Uwagi dotyczące treści opinii, badani po jej otrzymaniu mogą zgłaszać do organu zlecającego badanie. Szczegółowe pouczenie w tym zakresie będzie dołączone przez Sąd, wraz z udostępnioną osobie badanej treścią opinii.
- Wraz z opinią wydawaną w zakreślonej przez Sąd liczbie egzemplarzy, każdy
z opiniujących biegłych sporządza i przedkłada Organowi Zlecającemu kartę pracy oraz rachunek za podjęte czynności, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości dnia 17 kwietnia 2024 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym. Rachunki przedstawione przez biegłych, po ich zatwierdzeniu przez Sąd drogą postanowienia, stanowią, wraz z innymi opłatami, pulę kosztów procesowych. - W swojej pracy biegli zobowiązani są do przestrzegania etyki zawodowej i treści przyrzeczenia, wykonując ją z najwyższą starannością, sumiennością i w sposób bezstronny, a także do zachowania tajemnicy zawodowej i do odpowiedzialności za słowo.